<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?>
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" dtd-version="1.4" article-type="research-article" xml:lang="ru">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">RCHA-Review</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Вестник Русской христианской гуманитарной академии</journal-title>
        <trans-title-group xml:lang="en">
          <trans-title>RCAH Review</trans-title>
        </trans-title-group>
      </journal-title-group>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="doi">10.25991/VRHGA.2025.4.4.015</article-id>
      <title-group>
        <article-title>От забвения к богословской моде: судьба наследия преподобного Максима Исповедника в X–XI вв.</article-title>
        <trans-title-group xml:lang="en">
          <trans-title>FROM OBLIVION TO THEOLOGICAL FASHION: THE FATE OF THE LEGACY OF ST. MAXIMUS THE CONFESSOR IN THE TENTH AND ELEVENTH CENTURIES</trans-title>
        </trans-title-group>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author"><name><surname>Щукин</surname><given-names>Тимур Аркадьевич</given-names></name>
          <name-alternatives>
            <name xml:lang="en">
              <surname>Shchukin</surname>
              <given-names>Timur Arkadevich</given-names>
            </name>
          </name-alternatives><xref ref-type="aff" rid="aff1"/><xref ref-type="aff" rid="aff1-en"/></contrib><contrib contrib-type="author"><name><surname>Щербаков</surname><given-names>Михаил Иванович</given-names></name>
          <name-alternatives>
            <name xml:lang="en">
              <surname>Shcherbakov</surname>
              <given-names>Mihail Ivanovich</given-names>
            </name>
          </name-alternatives><xref ref-type="aff" rid="aff1"/><xref ref-type="aff" rid="aff1-en"/></contrib></contrib-group>
      <aff id="aff1" xml:lang="ru">Социологический институт РАН, филиал Федерального научно-исследовательского социологического центра Российской академии наук</aff><aff id="aff1-en" xml:lang="en">The Sociological Institute of the RAS — Branch of the Federal Center of Theoretical and Applied Sociology of the Russian Academy of Sciences</aff><pub-date pub-type="epub">
        <day>30</day>
        <month>11</month>
        <year>2024</year>
      </pub-date>
      <volume>25</volume>
      <issue>4</issue>
      <fpage>143</fpage>
      <lpage>165</lpage>
      <permissions>
        <copyright-statement>© 2025 Русская христианская гуманитарная академия имени Ф. М. Достоевского; Авторы выпуска</copyright-statement>
        <copyright-year>2025</copyright-year>
        <copyright-holder xml:lang="ru">Русская христианская гуманитарная академия имени Ф. М. Достоевского; Авторы выпуска</copyright-holder>
        <copyright-holder xml:lang="en">Russian Christian Academy for the Humanities named after Fyodor Dostoevsky; Issue authors</copyright-holder>
        <license license-type="open-access">
          <license-p>Материал распространяется по лицензии Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <self-uri content-type="text/html" xlink:href="https://rhga.ru/izdaniya/vestnik-rhga/arhiv/statia.php?ID=9887">https://rhga.ru/izdaniya/vestnik-rhga/arhiv/statia.php?ID=9887</self-uri>
      <abstract xml:lang="ru">
        <p>В статье предпринята попытка сбора и сортировки материала, относящегося к истории восприятия фигуры Максима Исповедника и его сочинений в X–XI вв. В X в. Максим Исповедник существовал для византийского интеллектуала как исторический персонаж — как активный участники споров c монофелитами, как организатор церковного сопротивления, как полемист и автор полемических текстов, которые в X в. не были востребованы. Наряду c этим образом в книжной среде Максим воспринимается как толкователь сочинений Григория Богослова и, возможно, Священного Писания. Вероятно, в этой роли Максим был востребован изначально и Михаилом Пселлом, который впоследствии, однако, стал воспринимать преподобного как выдающегося богослова и конкурента на богословско-философском поприще. После переоткрытия Максима, совершенного Михаилом Пселлом, и, возможно, вследствие этого, Максим становится популярен в интеллектуальных кругах эпохи Комнинов: тон в этом деле задают члены императорской семьи, однако популярность Максима распространяется шире, в том числе в среде образованного монашества.</p>
      </abstract>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>The paper deals with collecting and sorting material related to the history of perception of the figure of Maximus the Confessor and his writings in the tenth and eleventh centuries. In the tenth century Maximus the Confessor existed for the Byzantine intellectual as a historical figure — as an active participant in disputes with Monothelites, as an organizer of church resistance, as a polemicist and author of polemical texts that were not in demand in the tenth century. Along with this image, Maxim is perceived in the an educated society as an interpreter of the writings by Gregory the Theologian and, possibly, the Holy Scriptures. Probably, Maximus was initially in demand in this role by Michael Psellus, who later, however, began to perceive the monk as an outstanding theologian and his competitor in the theological and philosophical field. After the rediscovery of Maximus by Michael Psellus, and perhaps as a result, Maximus became popular in the intellectual circles of the Comnenian period: the tone is set by members of the imperial family, but Maximus’ popularity spreads more widely, including among educated monasticism. Acknowledgments: The study was funded by the grant of the Russian Science Foundation, project No. 23-28-01038 “The Exegetic Strategy and Theology of Michael Psellus in his Interpretations of Selected Passages by Gregory the Theologian in the intellectual context of the 11th century” (Federal Center of Theoretical and Applied Sociology of the Russian Academy of Sciences) https://rscf.ru/en/project/23-28-01038/01038/</p>
      </abstract>
      <kwd-group kwd-group-type="author" xml:lang="ru">
        <kwd>Максим Исповедник</kwd><kwd>Михаил Пселл</kwd><kwd>житийная литература</kwd><kwd>экзегетика</kwd><kwd>богословская традиция</kwd><kwd>культ святых</kwd></kwd-group>
      <kwd-group kwd-group-type="author" xml:lang="en">
        <kwd>Maximus the Confessor</kwd><kwd>Michael Psellus</kwd><kwd>hagiographic literature</kwd><kwd>exegesis</kwd><kwd>theological tradition</kwd><kwd>cult of saints</kwd></kwd-group>
      <funding-group>
        <funding-statement xml:lang="ru">Исследование выполнено за счет гранта Российского научного фонда № 23-28- 01038 «Экзегетическая стратегия и богословие Михаила Пселла в его толкованиях на отдельные места из Григория Богослова в интеллектуальном контексте XI века» (Федеральный научно-исследовательский социологический центр Российской академии наук), https://rscf.ru/project/23-28-01038.</funding-statement>
        <funding-statement xml:lang="en">The study was funded by the grant of the Russian Science Foundation, project No. 23-28-01038 “The Exegetic Strategy and Theology of Michael Psellus in his Interpretations of Selected Passages by Gregory the Theologian in the intellectual context of the 11th century” (Federal Center of Theoretical and Applied Sociology of the Russian Academy of Sciences) https://rscf.ru/en/project/23-28-01038/01038/</funding-statement>
      </funding-group>
    </article-meta>
  </front>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="ref1"><mixed-citation xml:lang="ru">1. Анна Комнина. Алексиада / вступ. ст., перев., комментарий Я.  Н.  Любарского. М.: Издательство «Наука», Главная редакция восточной литературы, 1965.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">1. Anna Komnene. Aleksiad [Alexiad] / ed. by Y. N. Lyubarsky. M.: Nauka Publishing House, The Main editorial Office of Oriental Literature, 1965. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref2"><mixed-citation xml:lang="ru">2. Бармин А. В. Полемика и схизма. История греко-латинских споров IX—XII веков. M.: Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2006.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">2. Barmin, A. V. Polemika i shizma. Istorija greko-latinskih sporov IX—XII vekov [Polemics and schism. The history of the Greek-Latin disputes of the tenth-twelfth centuries]. M.: St. Thoma’s Institute of Philosophy, Theology and History, 2006. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref3"><mixed-citation xml:lang="ru">3. Беневич Г. И. По поводу «Окончания Письма VIII» прп. Максима // Прп. Максим Исповедник. Письма / Пер. Е. Начинкин; сост. Г. И. Беневич. СПб.: Изд-во СПбГУ, 2007. С. 269–278.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">3. Benevitch, G. I. Po povodu «Okonchaniya Pisma VIII» prp. Maksima [Regarding the ‘End of Letter VIII’ by rev. Maximus] // Prp. Maksim Ispovednik. Pisma [Rev. Maximus The Confessor. Letters] / ed. by G. I. Benevitch. Spb.: SPSU, 2007. P. 269–278. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref4"><mixed-citation xml:lang="ru">4. Беневич Г. И. и др. Максим Исповедник // Православная энциклопедия. Т. 43. М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2016. С. 52–103.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">4. Benevitch, G. I. et al. Maksim Ispovednik [Maximus the Confessor] // Pravoslavnaya enciklopediya [Orthodox Encyclopedia]. Vol. 43. M.: Orthodox Encyclopedia, 2016. P. 52– 103. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref5"><mixed-citation xml:lang="ru">5. Беневич Г. И., Творогов А. С. Тайна «Алфавитных глав» // Симеон Новый Богослов, преподобный [Dubia]. Алфавитные главы (Ἀλφαβητικὰ κεφάλαια). Перевод c древнегреческого Егора Начинкина и Д. А. Черноглазова; научная редакция и комментарии Г. И. Беневича, предисловие Г. И. Беневича и А. С. Творогова. СПб.: Издательство Олега Абышко, 2023. С. 11–69.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">5. Benevitch, G.  I., Tvorogov, A.  S. Tajna «Alfavitny`x glav» [The mystery of the ‘Alphabetical Chapters’] // Simeon Novyj Bogoslov, prepodobnyj [Dubia] Alfavitnye glavy (Ἀλφαβητικὰ κεφάλαια) [Symeon the New Theologian, rev. [Dubia]. Alphabetical Chapters (Ἀλφαβητικὰ κεφάλαια)] / ed. by G. I. Benevtich. Spb.: Oleg Abyshko, 2023. P. 11– 69. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref6"><mixed-citation xml:lang="ru">6. Епифанович С. Л. Материалы к изучению жизни и творений прп. Максима Исповедника. К.: Тип. Ун-та св. Владимира, 1917.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">6. Epifanovitch, S.  L. Materialy k izucheniyu zhizni i tvorenij prep.  Maksima Ispovednika [Materials for the study of the life and works of the rev. Maximus the Confessor]. К.: St. Vladimir’s Imperial University, 1917. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref7"><mixed-citation xml:lang="ru">7. Льва, митрополита Российскаго, к Римлянам или Латинянам об опресноках // Памятники древне-русского канонического права. Ч. 2, вып. 1 (Русская историческая библиотека. Т. 36). Пг., 1920. С. 73–101.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">7. L’va, mitropolita Rossijskago, k Riml’anam ili Latin’anam ob opresnokax [Leo, Metropolitan of Russia, to the Romans or Latins about unleavened bread] // Pamyatniki drevne-russkogo kanonicheskogo prava [Monuments of Ancient Russian canon law]. Ch. 2, issue 1 (Russian Historical Library. Vol. 36). Petrograd, 1920. P. 73–101. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref8"><mixed-citation xml:lang="ru">8. Муретов М. Д., пер., изд., примеч. Жизнь, дела и мученичество преподобного отца нашего и исповедника Максима // Богословский вестник. 1913. Т. 1–3. № 1–3, 5–10. С. 1–176.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">8. Muretov, M. D., ed. Zhizn’, dela i muchenichestvo prepodobnogo otcza nashego i ispovednika Maksima [The life, deeds and martyrdom of our Venerable Father and confessor Maximus] // Bogoslovskij vestnik [Theological Bulletin]. 1913. Vol. –3. No. 1–3, 5–10. P. 1–176. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref9"><mixed-citation xml:lang="ru">9. Назаренко А. В. Леон // Православная энциклопедия. Т. 40. М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2015. С. 441–442.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">9. Nazarenko A. V. Leon [Leon] // Pravoslavnaya enciklopediya [Orthodox Encyclopedia]. Vol. 40. M.: Orthodox Encyclopedia, 2015. P. 441–442. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref10"><mixed-citation xml:lang="ru">10. Преподобный Максим Исповедник. Амбигвы: Трудности к  Фоме (Ambigua ad Thomam), Трудности к  Иоанну (Ambigua ad Iohannem) / Пер. c  древнегреч. Д. А. Черноглазова и А. М. Шуфрина; науч. ред., предисл. и ком. Г. И. Беневича. М.: Эксмо, 2020.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">10. Rev. Maximus the Confessor. Ambigvy`: Trudnosti k Fome (Ambigua ad Thomam), Trudnosti k Ioannu (Ambigua ad Iohannem) [Ambigua ad Thomam, Ambigua ad Iohannem] / ed. by G. I. Benevitch. M.: Eksmo, 2020. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref11"><mixed-citation xml:lang="ru">11. Прп. Максим Исповедник. Богословско-полемические сочинения (Opuscula Theologica et Polemica) (Византийская философия. Т.  15) / Пер. c  древнегреч. Д. А. Черноглазова и А. М. Шуфрина. Святая гора Афон; СПб.: Изд. РХГА, 2014.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">11. Rev. Maximus the Confessor. Opuscula Theologica et Polemica (Byzantine Philosophy. Vol. 15) / ed. by G. I. Benevitch. Athos; SPb: RCAH, 2014. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref12"><mixed-citation xml:lang="ru">12. Щукин Т. А. Михаил Пселл в новейших исследованиях (2021–2023) // Библия и христианская древность. 2023. № 3 (19). С. 126–142.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">12. Shchukin, T. A. Mixail Psell v novejshix issledovanijax (2021–2023) [Michael Psellos in the Latest Research (2021-2023)] // Bibliya i xristianskaya drevnost [Bible and Christian Antiquity]. 2023. No. 3(19). P. 126–142. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref13"><mixed-citation xml:lang="ru">13. Щукин Т. А. Михаил Пселл и Максим Исповедник как толкователи Григория Богослова: гносеологический аспект // Vir hermeneuticus: Сборник статей к 60-летию профессора Р. В. Светлова. СПб., 2024. С. 211–228.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">13. Shchukin, T. A. Mixail Psell i Maksim Ispovednik kak tolkovateli Grigoriya Bogoslova: gnoseologicheskij aspekt [Michael Psellus and Maximus the Confessor as Interpreters of Gregory the Theologian: Epistemological Aspect] // Vir hermeneuticus: Sbornik statej k 60-letiyu professora R. V. Svetlova [Vir hermeneuticus: Collection of articles dedicated to the 60th anniversary of Professor R. V. Svetlov]. SPb, 2024. P. 211–228. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref14"><mixed-citation xml:lang="ru">14. Щукин Т. А. Учение Михаила Пселла о душе Христа и Богоообщении // Вестник РХГА. 2023. Т. 24. № 3–1. С. 206–216.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">14. Shchukin, T. A. Uchenije Mixaila Psella o dushe Xrista i Bogooobshhenii [The Teaching of Michael Psellus on the Soul of Christ and Communion with God] // Vestnik Russkoj xristianskoj gumanitarnoj akademii [Journal of the Russian Christian Academy for the Humanities]. 2023. Vol. 24. No. 3–1. P. 206–216. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref15"><mixed-citation xml:lang="ru">15. Щукин Т. А., Щербаков М. И. Максим Исповедник и Михаил Пселл как толкователи Григория Богослова: триадологический аспект // Византия, Европа, Россия: социальные практики и взаимосвязь духовных традиций: Сборник статей. СПб., 2023. С. 376–391.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">15. Shchukin, T. A., Shcherbakov, M. I. Maksim Ispovednik i Mixail Psell kak tolkovateli Grigorija Bogoslova: triadologicheskij aspekt [Maximus the Confessor and Michael Psellus as Interpreters of Gregory the Theologian: the Triadological Aspect] // Vizantiya, Evropa, Rossiya: social`ny`e praktiki i vzaimosvyaz` duxovny`x tradicij. Sbornik statej [Byzantium, Europe, Russia: Social Practices and the Interrelationship of Spiritual Traditions. Collection of Papers]. SPb., 2023. P. 376–391. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref16"><mixed-citation xml:lang="ru">16. Щукин Т. А., Щербаков М. И. Неподвижное Единое и самодвижная Троица: триадология Михаила Пселла, Иоанна Итала, Николая Мефонского // Византия, Европа, Россия: социальные практики и взаимосвязь духовных традиций: Сборник статей. СПб., 2023. С. 392–405.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">16. Shchukin, T. A., Shcherbakov, M. I. Nepodvizhnoje Edinoe i samodvizhnaja Troicza: triadologija Mixaila Psella, Ioanna Itala, Nikolaja Mefonskogo [The Immobile One and the Self-Moving Trinity: the Triadology of Michael Psellus, John Italos, Nicholas of Methone] // Vizantija, Evropa, Rossija: social`nyje praktiki i vzaimosv’az` duxovny`x tradicij. Sbornik statej [Byzantium, Europe, Russia: Social Practices and the Interrelationship of Spiritual Traditions. Collection of Papers]. SPb., 2023. P. 392–405. (In Russian).</mixed-citation></ref><ref id="ref17"><mixed-citation xml:lang="ru">17. Allen P., Neil B., ed. The Life of Maximus the Confessor: Recension 3. Stathfield, 2003.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">17. Allen P., Neil B., ed. The Life of Maximus the Confessor: Recension 3. Stathfield, 2003. (In English).</mixed-citation></ref><ref id="ref18"><mixed-citation xml:lang="ru">18. Berger A., hsg. Leontios Presbyteros von Rom. Das Leben des heiligen Gregorios von Agrigent (Berliner bysantinistische Arbeiten 60). Berlin: Academie Verlag, 1995.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">18. Berger A., hsg. Leontios Presbyteros von Rom. Das Leben des heiligen Gregorios von Agrigent (Berliner bysantinistische Arbeiten 60). Berlin: Academie Verlag, 1995. (In German).</mixed-citation></ref><ref id="ref19"><mixed-citation xml:lang="ru">19. Cantarella R. Basilio Minimo // Byzantinische Zeitschrift. 1925. Vol. 25. P. 292–309.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">19. Cantarella, R. Basilio Minimo // Byzantinische Zeitschrift. 1925. Vol. 25. P. 292–309. (In Italian).</mixed-citation></ref><ref id="ref20"><mixed-citation xml:lang="ru">20. Cantarella R. Basilio Minimo, II // Byzantinische Zeitschrift. 1926. Vol. 26. P. 1–34.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">20. Cantarella, R. Basilio Minimo, II // Byzantinische Zeitschrift. 1926. Vol. 26. P. 1–34. (In Italian).</mixed-citation></ref><ref id="ref21"><mixed-citation xml:lang="ru">21. Chalendard M. Introduction // M. Chalendard (ed.), Nicétas Stéthatos. Le Paradis Spirituel et autres textes annexes (Sources chrétiennes 8). Paris: Éditions du Cerf, 1945. P. 9–35.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">21. Chalendard, M. Introduction // M. Chalendard (ed.), Nicétas Stéthatos. Le Paradis Spirituel et autres textes annexes (Sources chrétiennes 8). Paris: Éditions du Cerf, 1945. P. 9–35. (In French).</mixed-citation></ref><ref id="ref22"><mixed-citation xml:lang="ru">22. Constas N., ed. On Difficulties in the Church Fathers: The Ambigua. Vols. 1–2 (Dumbarton Oaks Medieval Library). Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 2014.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">22. Constas, N., ed. On Difficulties in the Church Fathers: The Ambigua. Vols. 1–2 (Dumbarton Oaks Medieval Library). Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 2014. (In English).</mixed-citation></ref><ref id="ref23"><mixed-citation xml:lang="ru">23. Creazzo T., ed. Joannis Oxeitae oratio de monasteriis laicis non tradendis (Quaterni della Rivista di Bizantinistica 8). Spoleto: Fondazione Centro Italiano di studi sull’ alto medioevo, 2004.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">23. Creazzo, T., ed. Joannis Oxeitae oratio de monasteriis laicis non tradendis (Quaterni della Rivista di Bizantinistica 8). Spoleto: Fondazione Centro Italiano di studi sull’ alto medioevo, 2004. (In Italian).</mixed-citation></ref><ref id="ref24"><mixed-citation xml:lang="ru">24. Darrouzès J., ed. Nicétas Stéthatos, Opuscules et Lettres (Sources chrétiennes 81). Paris: Éditions du Cerf, 1961.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">24. Darrouzès, J., ed. Nicétas Stéthatos, Opuscules et Lettres (Sources chrétiennes 81). Paris: Éditions du Cerf, 1961. (In French).</mixed-citation></ref><ref id="ref25"><mixed-citation xml:lang="ru">25. Delehaye H., ed. Synaxarium ecclesiae Constantinopolitanae (e codice Sirmondiano nunc Berolinensi), Acta Sanctorum 62. Brussels: Apud Socios Bollandianos, 1902 (repr. 1985).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">25. Delehaye, H., ed. Synaxarium ecclesiae Constantinopolitanae (e codice Sirmondiano nunc Berolinensi) (Acta Sanctorum 62). Brussels: Apud Socios Bollandianos, 1902 (repr. 1985). (In Latin).</mixed-citation></ref><ref id="ref26"><mixed-citation xml:lang="ru">26. Devreesse R. La fin inédite d’une lettre de saint Maxime un baptême forcé de Juifs et Samaritains à Carthage en 632 // Revue des Sciences religieuses. 1937. Vol. 17. P. 25–35.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">26. Devreesse, R. La fin inédite d’une lettre de saint Maxime un baptême forcé de Juifs et Samaritains à Carthage en 632 // Revue des Sciences religieuses. 1937. Vol. 17. P. 25–35. (In French).</mixed-citation></ref><ref id="ref27"><mixed-citation xml:lang="ru">27. Devreesse R. La Vie de S. Maxime le Confesseur et ses recensions // Analecta Bollandina. 1928. Vol. 46. P. 5–48.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">27. Devreesse, R. La Vie de S. Maxime le Confesseur et ses recensions // Analecta Bollandina. 1928. Vol. 46. P. 5–48. (In French).</mixed-citation></ref><ref id="ref28"><mixed-citation xml:lang="ru">28. Diamantopoulos G. Remarks on Psellos’ attitude towards the patristic exegetical tradition in his Theologica // Studia Universitatis Babeş-Bolyai Theologia Orthodoxa. 2021. Vol. 66. No. 1. P. 9–80.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">28. Diamantopoulos, G. Remarks on Psellos’ attitude towards the patristic exegetical tradition in his Theologica // Studia Universitatis Babeş-Bolyai Theologia Orthodoxa. 2021. Vol. 66. No 1. P. 9–80. (In English).</mixed-citation></ref><ref id="ref29"><mixed-citation xml:lang="ru">29. Diamantopoulos G.I. The Hermeneutics in Michael Psellos’ Theologica and Allegorica. Thessaloniki: Aristotle University of Thessaloniki, 2023.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">29. Diamantopoulos, G.  I. The Hermeneutics in Michael Psellos’ Theologica and Allegorica. Thessaloniki: Aristotle University of Thessaloniki, 2023. (In Greek).</mixed-citation></ref><ref id="ref30"><mixed-citation xml:lang="ru">30. Dickey E. Classical Scholarship: The Byzantine Contribution // The Cambridge Intellectual History of Byzantium / ed. by A. Kaldellis, N. Siniossoglou. Cambridge: Cambridge University Press, 2017. P. 63–78.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">30. Dickey, E. Classical Scholarship: The Byzantine Contribution // The Cambridge Intellectual History of Byzantium / ed. by A. Kaldellis, N. Siniossoglou. Cambridge: Cambridge University Press, 2017. P. 63–78. (In English).</mixed-citation></ref><ref id="ref31"><mixed-citation xml:lang="ru">31. Duffy J. M., Parker J., eds. The Synodicon Vetus (Corpus Fontium Historiae Byzantinae. Series Washingtonensis 15). Washington, D. C.: Dumbarton Oaks, 1979.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">31. Duffy, J. M., Parker, J., eds. The Synodicon Vetus (Corpus Fontium Historiae Byzantinae. Series Washingtonensis 15). Washington, D. C.: Dumbarton Oaks, 1979. (In English).</mixed-citation></ref><ref id="ref32"><mixed-citation xml:lang="ru">32. Euthymius Zigabenus. Commentarius in Psalterium // J.-P.  Migne, Patrologiae cursus completus (series Graeca) (MPG). Vol. 128. Paris: Migne, 1857–1866. Col. 41–1325.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">32. Euthymius Zigabenus. Commentarius in Psalterium // J.-P. Migne, Patrologiae cursus completus (series Graeca) (MPG). Vol. 128. Paris: Migne, 1857–1866. Col. 41–1325. (In Latin).</mixed-citation></ref><ref id="ref33"><mixed-citation xml:lang="ru">33. Euthymius Zigabenus. Panoplia dogmatica ad Alexium Comnenum // J.-P. Migne. Patrologiae cursus completus (series Graeca) (MPG). Vol. 130. Paris: Migne, 1857–1866. Col. 20–1360.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">33. Euthymius Zigabenus. Panoplia dogmatica ad Alexium Comnenum // J.-P.  Migne. Patrologiae cursus completus (series Graeca) (MPG). Vol. 130. Paris: Migne, 1857–1866. Col. 20–1360. (In Latin).</mixed-citation></ref><ref id="ref34"><mixed-citation xml:lang="ru">34. Follieri E., ed. I calendari in metro innografico di Cristoforo Mitileneo, vol. 1 (Subsidia hagiographica 63). Brussels: Société des Bollandistes, 1980.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">34. Follieri, E., ed. I calendari in metro innografico di Cristoforo Mitileneo, vol. 1 (Subsidia hagiographica 63). Brussels: Société des Bollandistes, 1980. (In Italian).</mixed-citation></ref><ref id="ref35"><mixed-citation xml:lang="ru">35. Gautier P. Le typikon du sébaste Grégoire Pakourianos // Revue des études byzantines. 1984. Vol. 42. P. 5–145.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">35. Gautier, P. Le typikon du sébaste Grégoire Pakourianos // Revue des études byzantines. 1984. Vol. 42. P. 5–145. (In French).</mixed-citation></ref><ref id="ref36"><mixed-citation xml:lang="ru">36. Gautier P., ed. Michaelis Pselli theological (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana). Vol. 1. Leipzig: Teubner, 1989.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">36. Gautier, P., ed. Michaelis Pselli theologica (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana). Vol. 1. Leipzig: Teubner, 1989. (In Latin).</mixed-citation></ref><ref id="ref37"><mixed-citation xml:lang="ru">37. In vitam ac certamen sancti patris nostri ac Confessoris Maximi // J.-P. Migne, Patrologiae cursus completus (series Graeca) (MPG). Vol. 90. Paris: Migne, 1865. Col. 68–109.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">37. In vitam ac certamen sancti patris nostri ac Confessoris Maximi // J.-P. Migne, Patrologiae cursus completus (series Graeca) (MPG). Vol. 90. Paris: Migne, 1865. Col. 68–109. (In Latin).</mixed-citation></ref><ref id="ref38"><mixed-citation xml:lang="ru">38. Kalogeras N., ed. Euthymii Zigabeni Commentarius in XIV Epistolas Sancti Pauli et VII catholicas. Vol. 2. Athens: Fratres Perri, 1877.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">38. Kalogeras, N., ed. Euthymii Zigabeni Commentarius in XIV Epistolas Sancti Pauli et VII catholicas. Vol. 2. Athens: Fratres Perri, 1877. (In Greek).</mixed-citation></ref><ref id="ref39"><mixed-citation xml:lang="ru">39. Kambylis A. and Reinsch D. R., hsg. Annae Comnenae Alexias (Corpus Fontium Historiae Byzantinae. Series Berolinensis XL/1). Berlin; New York: De Gruyter, 2001.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">39. Kambylis, A. and Reinsch, D. R., hsg. Annae Comnenae Alexias (Corpus Fontium Historiae Byzantinae. Series Berolinensis XL/1). Berlin; New York: De Gruyter, 2001. (In German).</mixed-citation></ref><ref id="ref40"><mixed-citation xml:lang="ru">40. Khoperia L. Maximus the Confessor: Life and works in the Georgian Tradition // T. Mgaloblishvili, L. Khoperia, eds. Maximus the Confessor and Georgia (Iberica Caucasica 3). London: Bennett &amp; Bloom, 2009. P. 25–48.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">40. Khoperia, L. Maximus the Confessor: Life and works in the Georgian Tradition // T. Mgaloblishvili, L. Khoperia, eds. Maximus the Confessor and Georgia (Iberica Caucasica 3). London: Bennett &amp; Bloom, 2009. P. 25–48. (In English).</mixed-citation></ref><ref id="ref41"><mixed-citation xml:lang="ru">41. Laga C., Steel C., eds. Maximi confessoris quaestiones ad Thalassium, 2  vols. (Corpus Christianorum. Series Graeca 7 &amp; 22). Vol. 1. Turnhout: Brepols, 1980.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">41. Laga, C., Steel, C., eds. Maximi confessoris quaestiones ad Thalassium, 2 vols. (Corpus Christianorum. Series Graeca 7 &amp; 22). Vol. 1. Turnhout: Brepols, 1980. (In Latin).</mixed-citation></ref><ref id="ref42"><mixed-citation xml:lang="ru">42. Latysev V., ed. Menologii anonymi Byzantini saeculi X quae supersunt: Fasc. alter, menses Iunium, Iulium, Augustum continens Sumptibus Caesareae Academiae scientiarum e codice Hierosolymitano s. sepulcri 17. St. Petersburg, 1912. P. 233–344.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">42. Latyshev, V., ed. Menologii anonymi Byzantini saeculi X quae supersunt: Fasc. alter, menses Iunium, Iulium, Augustum continens Sumptibus Caesareae Academiae scientiarum e codice Hierosolymitano s. sepulcri 17. St. Petersburg, 1912. P. 233–344. (In Latin).</mixed-citation></ref><ref id="ref43"><mixed-citation xml:lang="ru">43. Lemerle P. Le premier humanisme byzantin: notes et remarques sur enseignement et culture à Byzance des origines au Xe siècle (Bibliothèque byzantine. Etudes 6). Paris: Les Presses universitaires de France, 1971.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">43. Lemerle, P. Le premier humanisme byzantin: notes et remarques sur enseignement et culture à Byzance des origines au Xe siècle (Bibliothèque byzantine. Etudes 6). Paris: Les Presses universitaires de France, 1971. (In French).</mixed-citation></ref><ref id="ref44"><mixed-citation xml:lang="ru">44. Levrie K. Pour une histoire de la tradition imprimée du De duabus Christi naturis de Maxime le Confesseur // Sacris Erudiri. 2012, jan. Vol. 51. P. 391–411.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">44. Levrie, K. Pour une histoire de la tradition imprimée du De duabus Christi naturis de Maxime le Confesseur // Sacris Erudiri. 2012, jan. Vol. 51. P. 391–411. (In French).</mixed-citation></ref><ref id="ref45"><mixed-citation xml:lang="ru">45. Levrie K., ed. De duabus Christi naturis (CPG 3.7697[23b]) (Corpus Christianorum. Series Graeca 89). Turnhout: Brepols, 2017.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">45. Levrie, K., ed. De duabus Christi naturis (CPG 3.7697[23b]) (Corpus Christianorum. Series Graeca 89). Turnhout: Brepols, 2017. (In French).</mixed-citation></ref><ref id="ref46"><mixed-citation xml:lang="ru">46. Menologii imperiales. Menologium Basilii II imperatoris (e cod. Vat. gr. 1613) // J.-P. Migne, Patrologiae cursus completus (series Graeca) (MPG). Vol. 117. Paris: Migne, 1865. Col. 20–613.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">46. Menologii imperiales. Menologium Basilii II imperatoris (e cod. Vat. gr. 1613) // J.-P. Migne, Patrologiae cursus completus (series Graeca) (MPG). Vol. 117. Paris: Migne, 1865. Col. 20–613. (In Latin).</mixed-citation></ref><ref id="ref47"><mixed-citation xml:lang="ru">47. Moore P., ed. Iter Psellianum. A detailed listing of manuscript sources for all works attributed to Michael Psellos, including a comprehensive bibliography. Toronto: Pontifical Institute of Mediaeval Studies, 2005.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">47. Moore, P., ed. Iter Psellianum. A detailed listing of manuscript sources for all works attributed to Michael Psellos, including a comprehensive bibliography. Toronto: Pontifical Institute of Mediaeval Studies, 2005. (In English).</mixed-citation></ref><ref id="ref48"><mixed-citation xml:lang="ru">48. Nicetas David Paphlagonius. Vita et conversatio Gregorii episcopi Agrigentini // Patrologiae cursus completus (series Graeca) (MPG). Vol. 116. Paris: Migne, 1863. Col. 189–269.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">48. Nicetas, David Paphlagonius. Vita et conversatio Gregorii episcopi Agrigentini // Patrologiae cursus completus (series Graeca) (MPG). Vol. 116. Paris: Migne, 1863. Col. 189–269. (In Latin).</mixed-citation></ref><ref id="ref49"><mixed-citation xml:lang="ru">49. Papaioannou S., ed. Michael Psellus, Epistulae, vols. I—II (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana). Berlin; Boston: De Gruyter, 2019.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">49. Papaioannou, S., ed. Michael Psellus, Epistulae, vols. I—II (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana). Berlin; Boston: De Gruyter, 2019. (In English).</mixed-citation></ref><ref id="ref50"><mixed-citation xml:lang="ru">50. Rioual G. Basile le Minime, commentateur de quel texte de Grégoire de Nazianze? // C. Macé (ed.), Organising a Literary Corpus in the Middle Ages. The Corpus Nazianzenum and the Corpus Dionysiacum. Turnhout: Brepols, 2024. P. 529–562.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">50. Rioual, G. Basile le Minime, commentateur de quel texte de Grégoire de Nazianze? // C. Macé (ed.), Organising a Literary Corpus in the Middle Ages. The Corpus Nazianzenum and the Corpus Dionysiacum. Turnhout: Brepols, 2024. P. 529–562. (In French).</mixed-citation></ref><ref id="ref51"><mixed-citation xml:lang="ru">51. Rioual G. Introduction // G. Rioual (ed.), Basilii Minimi In Gregorii Nazianzeni orationes IV et V commentarii. Turnhout: Brepols, 2019. P. VII—LXXVI.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">51. Rioual, G. Introduction // G. Rioual (ed.), Basilii Minimi In Gregorii Nazianzeni orationes IV et V commentarii. Turnhout: Brepols, 2019. P. VII—LXXVI. (In French).</mixed-citation></ref><ref id="ref52"><mixed-citation xml:lang="ru">52. Rioual G., ed. Basilii Minimi in Gregorii Nazianzeni orationes IV et V commentarii (Corpus Christianorum. Series Graeca 90). Turnhout: Brepols, 2019.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">52. Rioual, G., ed. Basilii Minimi in Gregorii Nazianzeni orationes IV et V commentarii (Corpus Christianorum. Series Graeca 90). Turnhout: Brepols, 2019. (In French).</mixed-citation></ref><ref id="ref53"><mixed-citation xml:lang="ru">53. Rizzo J.  J. Introduction // J.  J.  Rizzo (ed.), Isaak Sebastokrator’s “Περὶ τῆς τῶν κακῶν ὑποστάσεως” (De malorum subsistentia) (Beiträge zur klassischen Philologie 42). Meisenheim am Glan: Hain, 1971. P. XLI.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">53. Rizzo, J.  J. Introduction // J.  J.  Rizzo (ed.), Isaak Sebastokrator’s “Περὶ τῆς τῶν κακῶν ὑποστάσεως”(De malorum subsistentia) (Beiträge zur klassischen Philologie 42). Meisenheim am Glan: Hain, 1971. P. I—XLI. (In English).</mixed-citation></ref><ref id="ref54"><mixed-citation xml:lang="ru">54. Rizzo J. J., ed. Isaak Sebastokrator’s “Περὶ τῆς τῶν κακῶν ὑποστάσεως” (De malorum subsistentia) (Beiträge zur klassischen Philologie 42). Meisenheim am Glan: Hain, 1971.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">54. Rizzo, J. J., ed. Isaak Sebastokrator’s “Περὶ τῆς τῶν κακῶν ὑποστάσεως” (De malorum subsistentia) (Beiträge zur klassischen Philologie 42). Meisenheim am Glan: Hain, 1971. (In English).</mixed-citation></ref><ref id="ref55"><mixed-citation xml:lang="ru">55. Schmidt Th. S. Introduction // Th. S. Schmidt (ed.), Basilii Minimi in Gregorii Nazianzeni orationem XXXVIII commentarii. Turnhout: Brepols, 2001. P. IX—LXXXIII.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">55. Schmidt, Th. S. Introduction // Th. S. Schmidt (ed.), Basilii Minimi in Gregorii Nazianzeni orationem XXXVIII commentarii. Turnhout: Brepols, 2001. P.  X—LXXXIII. (In French).</mixed-citation></ref><ref id="ref56"><mixed-citation xml:lang="ru">56. Schmidt Th. S. Les Commentaires de Basile le Minime aux Discours de Grégoire de Nazianze. Le cas particulier du Discours 38 // C. Macé (ed.), Organising a Literary Corpus in the Middle Ages. The Corpus Nazianzenum and the Corpus Dionysiacum. Turnhout: Brepols, 2024. P. 511–528.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">56. Schmidt, Th. S. Les Commentaires de Basile le Minime aux Discours de Grégoire de Nazianze. Le cas particulier du Discours 38 // C. Macé (ed.), Organising a Literary Corpus in the Middle Ages. The Corpus Nazianzenum and the Corpus Dionysiacum. Turnhout: Brepols, 2024. P. 511–528. (In French).</mixed-citation></ref><ref id="ref57"><mixed-citation xml:lang="ru">57. Starr J. St.  Maximos and the forced baptism at Carthage in 632 // Byzantinisch-Neugriechische Jahrbucher. 1940. Vol. 16. P. 192–196.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">57. Starr, J. St. Maximos and the forced baptism at Carthage in 632 // Byzantinisch-Neugriechische Jahrbucher. 1940. Vol. 16. P. 192–196. (In English).</mixed-citation></ref><ref id="ref58"><mixed-citation xml:lang="ru">58. Steel C. Un admirateur de S. Maxime à la cour des Comnènes: Isaac le Sébastocrator’ // F.  Heinzer and C.  Schönborn (eds.), Maximus Confessor. Actes du Symposium sur Maxime le Confesseur. Fribotirg, 2–5 septembre 1980. Fribourg: Éditions Universitaires, 1982. P. 365–73.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">58. Steel, C. Un admirateur de S.  Maxime à la cour des Comnènes: Isaac le Sébastocrator’ // F.  Heinzer and C.  Schönborn (eds.), Maximus Confessor. Actes du Symposium sur Maxime le Confesseur. Fribotirg, 2–5 septembre 1980. Fribourg: Éditions Universitaires, 1982. P. 365–73. (In French).</mixed-citation></ref><ref id="ref59"><mixed-citation xml:lang="ru">59. Wickert J. Die Panoplia dogmatica des Euthymios Zigabenos: Untersuchung ihrer Anlage und ihrer Quellen, ihres Inhaltes und ihrer Bedeutung. Berlin: Universitäts Buchdruckerei von Gustav Schade (Otto Francke), 1910.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">59. Wickert, J. Die Panoplia dogmatica des Euthymios Zigabenos: Untersuchung ihrer Anlage und ihrer Quellen, ihres Inhaltes und ihrer Bedeutung. Berlin: Universitäts Buchdruckerei von Gustav Schade (Otto Francke), 1910. (In German).</mixed-citation></ref></ref-list>
  </back>
</article>
